السيد محمد حسين الطهراني
219
الله شناسى (فارسى)
وَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ . » « 1 » تعليقهء آية الله حكيم بر فتواى مرحوم سيّد در « عروه » مرحوم آية الله حاج سيّد محسن حكيم طباطبائى در تعليقهء خود بر اين فتواى مرحوم سيّد محمّد كاظم يزدى ( قدّه ) مرقوم داشتهاند : « امّا قائلين به وحدت وجود را از صوفيّه ، جماعتى ذكر نمودهاند كه از زمرهء آنانست سبزوارى در تعليقهء خود بر « أسفار » ؛ او چنين توضيح داده است : قائلين به توحيد ( چهار دسته هستند ) يا معتقدند به « كثرت وجود و كثرت موجود » جميعاً ، با تكلّم به كلمهء توحيد بر زبانشان ، و اعتقاد بدان اجمالًا . و بيشترين مردم در اين مقام هستند . و يا معتقدند به « وحدت وجود و وحدت موجود » هر دو تا ؛ و اين مذهب بعضى از صوفيّه است . و يا معتقدند به « وحدت وجود و كثرت موجود » و اين قول منسوب است به أذْواقُ المتألِّهين . و عكس اين باطل مىباشد . و يا معتقدند به « وحدت وجود و موجود در عين كثرت آن دو » و اينست مذهب مصنّف ( ملّا صدراى شيرازى ) و عرفاء شامخين . قسم اوّل توحيد عوامّ است ، و قسم دوّم توحيد خواصّ ، و قسم سوّم توحيد خاصّ الخاصّ ، و قسم چهارم توحيد أخصّ الخواصّ - اين بود گفتار سبزوارى در تعليقه . » در اينجا مرحوم معلِّق : آية الله حكيم فرمودهاند : « حُسن ظنّ به معتقدين به توحيد خاصّ كه بعضى از صوفيّه باشند ، و حَمل بر صحّت كه در شرع بدان امر شدهايم ؛ اين دو تا باعث مىشود كه ما گفتار اين جماعت را بر خلاف
--> ( 1 ) كتاب « الفردوس الاعلى » با تعليقهء شهيد آية الله قاضى ( ره ) طبع ثانى ، نشر مكتبهء فيروزآبادى ، ص 198 تا ص 221